Hirugarren Hilarria, Néstor Basterretxearen artea Durangoko Tabiran
1993an jarri zuten gaur egungo kokalekuan, baina obraren jatorria bi hamarkada lehenagokoa da. 1974an egindako pieza baten bertsio handiagoa da, Basterretxeak 1990eko hamarkadaren hasieran Durangoko aire zabaleko eskultura-museorako aukeratu zuena. Artistak euskal hilarri diskoideen irudi-mundua berreskuratu nahi zuen, iraganeko formak zeinu garaikideen bidez berrinterpretatuz.
Basterretxeak (Bermeo, 1924 – Hondarribia, 2014) euskal kulturaren erreferentziak eta abangoardiako lengoaia uztartu zituen bere ibilbidean. Hirugarren Hilarria lanak ere norabide horri jarraitzen dio. Hareharriz egina dago, eta erliebe geometrikoen bidez gainazala hautsi eta giza irudiaren antza duen forma abstraktu bat sortzen du. Ez da irudikapen errealista, ezta hilarri tradizional baten kopia ere: iraganeko sinboloen eta eskultorearen sormenaren arteko elkarrizketa baizik.
Eskulturaren neurriak ikusgarriak dira: 3,5 metroko altuera, 2,5 metroko aurrealdeko zabalera eta 1,2 metroko lodiera. Durangoko Udalaren enkargua izan zen, 1991ko maiatzaren 6an sinatutako kontratuan jasotzen denez. Harrizko pieza sendoak presentzia berezia du inguruan, baina haren esanahia ulertzeko ez da nahikoa tamainari erreparatzea. Hilarriaren formak heriotzaren oroitzapena eta euskal ondare sinbolikoa dakartza gogora, ikuspegi garaikide batetik.
Hirugarren Hilarria ez dago edonon. San Pedro baselizaren ondoan, Tabirako ingurune historikoan, eskulturak lotura zuzena ezartzen du tokiko ondarearekin. Erdi Aroko tenpluaren harrizko hormen eta Basterretxearen forma abstraktuen arteko kontrasteak artearen hizkuntza desberdinak espazio berean elkartzen ditu.
Durango, aire zabaleko museoa
Basterretxearen lanaren inguruan gelditzea, beraz, arte garaikidea ezagutzeko aukera izateaz gain, Durangori beste begirada batekin erreparatzeko gonbita ere bada. Herriko ondare artistikoak, gainera, garai eta adierazpide desberdinak biltzen ditu: Udaletxeko fatxada margotuak eraikin historikoaren kanpoaldea arte-lan bihurtzen du; Kurutziagako gurutzeak, berriz, ondare erlijiosoaren eta eskulturaren arteko lotura erakusten du.
Tabirako paseoan, San Pedro baselizaren ondoan, harrizko forma horrek gogorarazten digu ondarea ez dagoela soilik museoetan gordeta: batzuetan, gure eguneroko bidean bertan dago, arreta pixka bat eskatzen.
