Durangoko Udaletxearen fatxada margotua: orkestra isila
XVIII. mendearen amaieran, 1770ean, Durangoko Udalak oso hondatuta zegoen eraikina konpontzea ez ezik, garaiko modari jarraituz edertzea ere erabaki zuen. Fatxadan horma-irudiak jartzea erabaki zen. Teknika horren bidez, arkitektura eta apainketa elementuak simulatu ahal izan ziren, hain zuzen ere, kostuagatik harrian edo zurean egin ezin zirenak. Emaitza bersaliar inspirazioko fatxada bat izan zen, friso harrigarri batez koroatua: hamabi musikari instrumentuak jotzen jarrera lasaian, aire zabalean fandango bizi bat joko balute bezala
Garaiko euskal ikonografian ohikoak ez diren tresnak irudikatzen dituzte margotutako pertsonaiek: tronpak, trabersoak (zeharkako flauta), korneta, danbolina, ganba-biola edo zitara, besteak beste. Eszena horrek garai hartako kulturaren irekitasuna eta XVIII. mendeko Europako musika-korronteen eragina islatzen du, musika galaia musika erlijiosoaren eremu esklusiboa ordezkatzen hasi zenean
Fatxadak mende eta erdi baino gehiago iraun zuen, harik eta 1937ko Durangoko bonbardaketak, Gerra Zibilaren garaian, pinturak ia erabat ezabatu zituen arte. Udaletxea zutik geratu zen, baina orkestra mutututa geratu zen: musikarietako asko bonbek eragindako kalteen azpian desagertu ziren
Obra paregabea berreskuratzea
Gerraren ondoren, Durangaldea berreraikitzen ari zirela, erabaki garrantzitsua hartu zuten: jatorrizko pinturak zehatz-mehatz berreskuratzea. Enkargua Eloy Garay Macua margolari eta eszenografoari eman zitzaion, Euskal Operako pertsonaia nabarmenari, argazki zahar eta dokumentuetatik abiatuta musikariei bizitza itzuli baitzien 1950 aldera. Hari esker, fatxadak bere jai eta arte izaera berreskuratu zuen, instrumentu batzuk moldatuz baina jatorrizko izpirituari eutsiz
Gaur egun, Durangoko Udalaren fatxada margotua apaingarri hutsa baino askoz gehiago da. Hiribilduaren gustu artistikoaren testigantza da, musikarekin duen loturarena eta bere historiako unerik latzenen ondoren ere ondarea babesteko eta berreskuratzeko duen gaitasunarena. Plazara bista altxatu eta, gaua iristean, musikari horiek entzuten dakienarentzat berriro ere isilean jotzen dutela imajinatzera gonbidatzen duen xehetasuna.