El Sotillo trikuharria: Arabako Errioxako historiaurrearen aztarna
Leza inguruan kokatutako trikuharri hau Arabako Errioxako multzo megalitikoaren parte da. Bisita paisaia ezagutzeko aitzakia ere bada, monumentuaren harriek eta inguruko lurrek gizakien eta lurraldearen arteko harreman zaharra erakusten baitute.
Domingo Fernández Medrano arkeologoak 1955ean aurkitu zuen El Sotillo trikuharria, eta 1963an induskatu zuten José Miguel Barandiaranek, Fernández Medranok eta Juan María Apellánizek. Indusketa-lanek hilobi kolektiboaren egitura eta erabileraren arrastoak ezagutzeko aukera eman zuten.
Korridoredun trikuharria da, Arabako Errioxako beste hainbat monumentu megalitiko bezala. Hilobi-ganberak oinplano obalatua du, eta bederatzi harlauzak osatzen dute; horietako batzuek bi metro baino gehiagoko garaiera dute. Ganberara iristeko korridore labur bat dago, bost harlauzak mugatua. Multzoa lurrez eta harriz osatutako tumulu batek inguratzen zuen, jatorrian 18 metro inguruko diametroa zuenak.
Indusketetan gutxienez hamahiru pertsonaren gorpuzkiak aurkitu zituzten. Hilobiaren barruan, gainera, hainbat garaitako objektuak agertu ziren: silexezko tresnak, gezi-puntak, aizkora leundu bat eta kanpai-formako zeramika, besteak beste. Aurkikuntza horiek adierazten dute monumentua hainbat garaitan erabili zela.
Paisaiaren barruan txertatutako ondarea
El Sotillo ez da harrizko egitura hutsa. Inguruko paisaiari begiratzea ere bisitaren parte da. Trikuharria muino txiki batean dago, Arabako Errioxako mahastien, soroen eta mendien artean. Ingurune horretan, errazagoa da irudikatzea nola bizi ziren lurralde honetan duela milaka urte, eta nola lotzen zituzten hildakoen oroimena eta komunitatearen bizitza.
Estalki-harlauzak galdu baditu ere, ganberaren eta korridorearen egiturak agerian uzten du monumentuaren antzinako antolamendua. Inguruko tumuluaren arrastoek ere laguntzen dute ulertzen harrizko eraikuntza hori ez zela elementu isolatua, baizik eta hilobiaren osotasunaren parte.
Historiaurreko beste monumentu batzuk ezagutzeko bidea
El Sotillo bisitatzeko aukera egokia da Euskal Herriko ondare megalitikoari buruzko ibilbide zabalago bat osatzeko. Gozatu.eus-en argitaratutako Sorginetxe trikuharriari buruzko artikuluarekin lotuta, historiaurreko hilobi-arkitekturaren beste adibide bat ezagutzeko aukera eskaintzen du. Sorginetxe Agurain inguruan dago, Arabako Lautadan; El Sotillo, berriz, Arabako Errioxan. Bi monumentuek erakusten dute antzinako komunitateek harria eta paisaia baliatzen zituztela hildakoen oroimena gordetzeko.
Arabako Errioxan, gainera, beste trikuharri batzuk ere badaude, hala nola San Martín eta Alto de la Huesera. Horiek ezagutuz gero, eskualdearen ardo- eta mahasti-irudi ezagunaz harago doan ondare historiko bat deskubrituko dugu.
Bisita egiteko, paisaiaz gozatzeko geldialdia
El Sotillo trikuharria Laguardia eta Samaniego arteko A-124 errepide zaharraren inguruan dago, eta sarbidea seinaleztatuta dago. Monumentura iristeko, desbideratze bat hartu eta oinezko tarte labur bat egin behar da; inguruan aparkatzeko lekua eta informazio-panela daude.
Bisita Arabako Errioxako beste monumentu megalitiko batzuk ezagutzeko edo Laguardiako alde zaharra eta mahastien paisaia esploratzeko planarekin osa daiteke. Geldialdi labur batek historiaurreko aztarna honen garrantzia ulertzeko aukera ematen du, eta, aldi berean, lurraldearen paisaiaz beste begirada batez gozatzekoa.
El Sotilloko harriek ez dute hitzik behar iragana gogorarazteko. Denboraren joanari eutsiz, Arabako Errioxako historia paisaiaren parte dela erakusten jarraitzen dute.
