Agurain, Erdi Arora bidaia
1256an sortu zuen Alfontso X.a Jakitunak Harurahin herrixka zaharraren gainean, eta hasiera-hasieratik izaera estrategiko nabarmena izan zuen. mendeetan Nafarroako eta Gaztelako erresumen artean lurralde borrokatua izan zen, eta horrek azaltzen du bere defentsa sistema indartsua eta hirigintza ordenatua, kontrolerako zein eguneroko bizimodurako pentsatua.
Agurainen bihotzak jatorrizko hiru kale ditu, gaur egun ere hirigune historikoa egituratzen dutenak:
Kale Nagusian daude eraikinik monumentalenak.
Harategi kalea, garai bateko harakinen gremioari lotua.
Zapatari kalea, zapatari ofizioari lotua.
Bertatik paseatzea etxe armarridunak, jauregi errenazentista eta barrokoak eta iragan oparoaz hitz egiten duten txokoak ezagutzea da. Aipagarriak dira Alargunen Etxea (XIV. mendea), Azkarraga Etxea (XVI. mendea) edo Bustamante Etxea, beste askoren artean.
Eliza-gotorlekua eta ondare berezia
Bi tenplu dira nagusi hiri-profilean: San Joan Bataiatzailearen Eliza, estilo gotiko berantiarrekoa eta defentsarako korridorearekin, eta Santa Maria Eliza, Arabako ingurabiderik onena gordetzen duena. Horiez gain, San Martin ermita dago, jatorrizko herrixkaren aztarna erromanikoa, gaur egun udaletxearen eraikinean integratuta dagoena.
Beste elementu berezi bat San Joan olbeak dira, arkupe historikoak, euria egiten zuen egunetan azokarako aterpe eta auzotarren topaleku gisa erabiltzen zirenak.
Hirigune historikoa modu librean zeharkatu badaiteke ere, Agurain ondo ezagutzeko modurik onenetako bat urte osoan zehar “Sartu, zabalik dago” programaren baitan antolatzen diren bisita gidatuekin bat egitea da. Ibilbide hauek, gainera, gertuko bitxiak deskubritzeko aukera ematen dute, Alaitza eta Gazeoko margolan gotikoak kasu, lehen mailako kultur esperientzia osatuz.
Ezinbestekoa Arabako Lautadan
Agurain harresiz inguratutako hiribildua baino askoz gehiago da: Arabako Erdi Aroko iraganerako bidaia da, historia harri, ezkutu eta kaleen artean bizirik mantentzen den lekua, entzutea erabakitzen duen bisitariari istorioak kontatzen jarraitzen duena.
