Zokoako portua eta gaztelua, badiaren bazterreko historia Donibane Lohizunen

Zokoako Gaztelua ©Office de Tourisme Pays Basque - Beñat

Zokoa Donibane Lohizune eta Ziburuko badiaren mendebaldeko muturrean dagoen auzoa da, Ziburu eta Urruña udalerrien artean banatua. Bere irudia berehala ezagutzen da portu txikiaren gainean altxatzen den Zokoako Gazteluagatik, baina gotorlekua baino gehiago aurkituko dugu hemen: arrantza-tradizioa, itsas harresiak, hondartza, pasealekuak eta itsasoari lotutako eguneroko jarduera ugari.

Zokoak Erdi Arotik izan du arrantzale-portu izaera. Garai hartan, balea-arrantzarako ontziak ere ateratzen ziren hemendik, eta Baionako portuaren gainbeherak Donibane Lohizuneko badiaren garrantzia handitu zuenean, Zokoako portuak gero eta jarduera handiagoa hartu zuen. 1530ean jada berrogei bat itsasontzi hartzeko moduan antolatu zen, eta 1617an portua handitzeko lanak hasi ziren, Urruña, Ziburu eta Donibane Lohizuneko udalerrien arteko kudeaketarekin.

Portuaren gaur egungo itxura marea beherarekin bereziki nabarmena da. Urak atzera egiten duenean, ontzi txikiak lokatz gainean geratzen dira eta portuaren egitura osoa agerian geratzen da. Gaur egun, arrantzako eta aisialdiko itsasontzi txikiak dira nagusi, tartean batteleku koloretsuak. Euskal kostaldeko itsas tradizioarekin lotutako ontzi horiek Teink Trofeoan ere parte hartzen dute.

Portuaren gainean, berriz, Zokoako Gaztelua dago. 1627an Luis XIII.ak gotorlekua eraikitzea agindu zuen, portuan babestutako itsasontziak defendatzeko. Harresien barruan dorre biribila, San Pedrori eskainitako kapera eta bizilekuak zeuden. Geroago, Luis XIV.aren garaian, Vauban ingeniari militarrak gotorlekua berrantolatu zuen, gaur egun hain bereizgarria den dorre almenadunaren itxura emanez.

Gazteluaren inguruan ibiltzea nahikoa da haren izaera ulertzeko. Harresi sendoek portua inguratzen dute, eta dorrearen siluetak itsas bazterreko paisaian duen presentzia berezia nabarmentzen da. Barrualdea, ordea, ez dago jendearentzat zabalik: bisitariak gotorlekuaren beheko aldera eta Gazteluko hondartzara baino ezin dira iritsi. Euskal Herriko gaztelu eta jauregien arkitekturari buruzko ikuspegi zabalagoa izan nahi duenak, berriz, beste garai eta izaera bateko ondarea aurkituko du Abbadia Gazteluan, Hendaian, non XIX. mendeko neogotikoak zientzia, bidaiak eta euskal kulturarekiko interesa biltzen dituen.

Itsasoaren aurkako harresiak

Zokoako historia ezin da ulertu itsasoak Donibane Lohizune eta Ziburu mendeetan zehar eragin duen higaduraz hitz egin gabe. Bi herriek 200 metro inguruko kostaldea galdu zuten 200 urtetan, eta lurmutur naturalek eskaintzen zuten babesa ez zen nahikoa izan. XIX. mendearen amaieran, Napoleon III.aren garaian, itsasertza babesteko hiru itsas harresi eraikitzea erabaki zen: Zokoa, Artha eta Santa Barbara. Lanak 1898an amaitu ziren.

Harresien oinean hormigoizko bloke erraldoiak ere jarri ziren, olatuen indarra geldiarazteko. Sistema horrek gaur egun ere erabiltzen jarraitzen du: udan, itsasoaren eta haizearen baldintzek aukera ematen dutenean, 50 tona inguruko hogeita hamar bloke urperatzen dituzte. Blokeak Zokoan bertan fabrikatu eta gordetzen dira, itsasora eramateko une egokiaren zain.

Itsas harresiak itsasoa hurbiletik ikusteko beste modu bat eskaintzen du. Baldintzek aukera ematen dutenean, bertatik ibil daiteke eta Ziburu eta Donibane Lohizuneko badiaren ikuspegiaz gozatu. Atzealdean, eguraldi argiarekin, Pirinioen silueta ere ikus daiteke.

Portutik Untxin ibaira

Zokoako bisita ez da portuan eta gazteluan amaitzen. Untxin ibaiaren inguruko ibilbideak auzoaren beste aurpegi bat erakusten du. Bidea bi ertzetatik doa eta zurezko pasabide baten bidez ibaia zeharkatzeko aukera ematen du. Ibilbidean zehar plazak, dendak, terrazak, piknik-eremuak eta haurrentzako jolasguneak aurkituko ditugu.

Ibilbidea bizikletaz ere egiteko modukoa da, Zokoa Urruñako erdigunearekin eta Donibane Lohizunerekin lotzen duen bidegorriaren bidez. Horrek aukera ematen du Zokoako portua eta gaztelua kostaldeko ibilbide zabalago baten barruan ezagutzeko, badiaren beste aldeko paisaiarekin lotuz.

Itsasoa, gastronomia eta auzoko bizitza

Zokoak, gainera, ez du ondare historikoaren itxura soilik. Portuaren inguruan jatetxeak eta terrazak daude, eta auzoko bizimodua itsasoarekin lotuta dago oraindik. Stand-up paddlea, bela, urpekaritza edo ur-motorra praktikatzeko aukerak ere badaude; badiako urak hainbat jarduera egiteko erabiltzen dira, eta portuaren inguruko profesionalek horretarako zerbitzuak eskaintzen dituzte.

Zokoako frontoiak ere auzoaren izaera erakusten du. Itsasotik gertu dago eta udako hilabeteetan pala-txapelketak hartzen ditu. Horrela, arrantza, kirola, gastronomia eta aisialdia elkarrekin bizi dira Zokoan, portuaren eta gotorlekuaren inguruan sortutako auzo txiki honetan.

Zokoa ezagutzeko modurik onena, beraz, ez da gaztelua soilik ikustera joatea. Portutik abiatu, gotorlekuaren harresietara hurbildu, itsasertzeko defentsen arrastoa jarraitu eta Untxin ibaiaren ertzetatik paseatzea da proposamena. Eta Euskal Herriko gazteluen ibilbidea osatu nahi bada, Abbadia Gaztelua edo Gramonteko Gaztelua bezalako beste ondare-leku batzuek Zokoako gotorlekuaren historiarekin alderatzeko aukera ematen dute: garai, arkitektura eta funtzio desberdinak, baina lurraldearen historiari lotutako eraikinak denak.

Bozkatu:

Emaitza:

0 botoak