San Adriango markesaren jauregia: Tutera definitzen duen Errenazimendua
Lehen inpresioa fatxadatik dator. Soila da, adreiluzkoa, alferrikako arrandirik gabea, apaindura aberatseko egurrezko teilatu-hegal ikusgarri batez errematatua eta Esteban de Obrayri egotzia. Euspenaren eta bikaintasun teknikoaren arteko oreka horrek definitzen du eraikin osoa. Ez zuen kanpotik itsutzea bilatzen, baizik eta bere ataria zeharkatzen zuenari boterea, gustua eta modernotasuna erakustea.
Jauregia, bi altuerako patio karratu baten inguruan egituratzen da, multzoaren benetako bihotza dena. Handik eskailera handi bat abiatzen da, solairu nagusira doana, eta eraikinaren altxorrik handiena gordetzen duena: XVI. mendeko fresko errenazentista apartak, grisailan eginak. Kalitate bikaineko pinturak dira, eta Espainian ez dira oso ohikoak, bai teknikagatik, bai gaiagatik.
Antzinate klasikoko hamabi emakume-irudiek, eskailera ornatzen dute. Jainkosek, heroiek eta emakume eredugarriek jarraibide moralak eskaintzen dizkiote etxeko jabeari. Venusek edertasuna haragitzen du, Junok aberastasuna, Palasek jakinduria eta Erisek diskordia, leinuaren bizitzako erabakiak ere aipatzen dituen irakurketa sinbolikoan, Magallongo markesaren ezkontza kasu. Mende batzuk geroago, irudi horietako batzuk “jantzi” egin zituzten arrazoi moralengatik, eraikinak hezkuntza erabilera izan zuenean, eta horrek historia geruza bat gehiago eransten die pinturei berei.
San Adriango Markesaren Jauregia familia ospetsuen egoitza eta kultur topagunea izan zen. Bere egonaldietan Jose Maria Magallon eta Mencos San Adriango markesak bultzatutako tertulia ilustratuak egin ziren, 1804an Francisco de Goyak erretratatu zuen pertsonaia kultu eta fina. Gaur egun Nafarroako Museoan gordeta dagoen erretratu horrek jauregi hori Espainiako artearen historia handiarekin lotzen du.
UNEDen egoitza
1990eko hamarkadan Tuterako Udalak zaharberritu zuen, eta gaur egun UNEDen egoitza dago bertan; erabilera horrek jauregia bizirik mantentzen du, haren funtsa desitxuratu gabe. Bisitaren bidez, arkitektura, pintura eta historia modu naturalean elkarrizketan aritzen diren espazioa ezagutzeko aukera dago.
Jauregi hau ezagutzea Tutera beste begi batzuekin begiratzeko gonbitea ere bada. Musulmanen, juduen eta kristauen arteko mestizajetik sortutako Nafarroako bigarren hiri garrantzitsua da Tutera. Ondare-altxorra da, non katedralak, jauregiek, judutegiak eta plazek multzo koherente eta harrigarria osatzen duten. San Adriango Markesaren Jauregia ez da elementu isolatu bat: Tutera erresumaren hegoaldean arte-erreferente zergatik izan zen eta oraindik ere zergatik den hobekien azaltzen duen artelana da.