Varonatarren dorre-jauregia, Araban bizirik dagoen Erdi Aroko leinua

Varona leinuaren jatorria XII. mendekoa da, Gaztela eta Nafarroako erresumen arteko mugako borrokei lotua. Jatorrizko dorreak defentsarako funtzio argia betetzen zuen, harlanduzko hormetan, gezileihoetan eta itxura trinkoan oraindik sumatzen den zerbait. Denborak aurrera egin ahala, batez ere XV. eta XVII. mendeen artean, eraikina etxebizitza jauregi bihurtuz joan zen, eta erosotasuna irabazi zuen, baina jauregi izateari utzi gabe.

Gaur egungo multzoa Erdi Aroko dorreak, atxikitako jauregi errenazentistak eta gotorleku-sentsazioa indartzen duen harresi perimetralak osatzen dute. Barrualdean, bisitaldiak aukera ematen du gela historikoak, areto nobleak, jatorrizko altzariak, familia-erretratuak eta Arabako landa-nobleziaren eguneroko bizitza nolakoa zen ulertzen laguntzen duten dokumentuak ikusteko. Diskurtso argi eta hurbilarekin erakusten da dena, publiko mota guztientzat pentsatua.

Varonatarren Dorrearen erakargarritasun handienetako bat, hain zuzen ere, jarraitasun historiko hori da: ez da zaharberritzea ezta museo artifiziala ere, baizik eta benetako lekua, bizia, bere esentzia galdu gabe mendeetara egokitzen jakin duena. Hori dela eta, Interes Kulturaleko Ondasun izendatua dago, eta Arabako ondare baliotsuenaren parte da.

Bisita osatzeko, ibilaldi atsegina egingo dugu Villanañe inguruan eta Gaubea bailaran zehar, kultura, natura eta lasaitasuna konbinatzeko gune ezin hobea. Erdi Aroko historia edo nobleen leinuak interesatzen bazaizkizu edo, besterik gabe, Euskadiko txoko ezezagunak ezagutu nahi badituzu, jauregi-dorre hau ezinbesteko aukera da.

Arabako historiaren bihotzera bidaia zuzena, harriz harri.