Oñatiko Unibertsitatea, Euskal Pizkundeko harribitxia
1548an sortu zuen Rodrigo Mercado de Zuazolak, Oñatin jaiotako apezpikuak, eta bere garaiko politikaren eta Elizaren ordezkari nabarmena izan zen. Unibertsitatea kulturaren gune garrantzitsua izan zen ia hiru mendez. Bertako ikasgeletan Zuzenbide, Medikuntza, Filosofia, Teologia eta Letretako ikasketak eman ziren, legelari eta pentsalari belaunaldiak trebatuz.
Eraikinak ezin hobeto islatzen du bere sortzailearen espiritu humanista. Bere fatxada platereskoak, hainbat hargin eta eskultorek eginak, elementu erlijiosoak eta profanoak uztartzen ditu. Aipagarriak dira erdi-puntuko arkua, Zuazolaren irudia otoitz egiteko jarreran duena, eta Karlos I.a erregearen armarri handia (Alemaniako V.a), unibertsitateko patroia.
Barrua ez da atzean geratzen. Klaustro errenazentista, lau angeluko oinplanokoa eta bi altuerakoa, 32 medailoiz apainduta dago. Horietan bikote mitologikoak eta bertutearen eta ezagutzaren sinbolo diren pertsonaia errealak agertzen dira. Espazio lasaia da, eta bertan gelditzera eta xehetasunak behatzera gonbidatzen du.
Elementu berezienetako bat kasetoidura mudejarra da, haritz-zurez egina eta Avilatik berariaz ekarria. Teilatu mota hau ez da oso ohikoa Euskal Herrian eta Zuazolak eraikin ezberdin eta salbuespenezkoa sortzeko duen borondatea erakusten du. Kaperak ere arreta merezi du, Pierres Picart eskultore frantsesak tailatutako erretaula platereskoarekin.
Bizirik dirau
Gaur egun, Oñatiko Unibertsitateak bizirik dirau kultur gune gisa. Gipuzkoako Protokoloen Artxiboa, Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea eta Soziologia Juridikoaren Nazioarteko Institutua daude bertan, jakintza eta ikerketarekiko loturari eutsiz.
Oñatiko Turismo Bulegoak antolatzen dituen bisita gidatuen bidez egin daiteke unibertsitaterako bisita, eta hiribilduaren historia, ondarea eta izaera ezagutzeko aukera bikaina da. Oñati Gipuzkoako multzo historikorik ederrenetakotzat zergatik hartzen den ulertzeko ezinbesteko lekua.
